„Asrga tatigulik kun“ (yoki „Boʻronli bekat“) — qirgʻiz yozuvchisi Chingiz Aytmatov tomonidan 1980-yilda yozilgan, inson xotirasi, oʻzlikni anglash va totalitar tuzum fojialarini yoritib bergan ulkan falsafiy-psixologik romandir.
Asarning qisqacha mazmuni
Romandagi voqealar asosan bir kun ichida — bosh qahramon Boʻronli Edigey oʻzining yaqin doʻsti Qozonqapni qadimiy ona-Bayit qabristoniga dafn etish uchun yoʻlga chiqqan kunda boʻlib oʻtadi. Biroq shu bir kunlik safar davomida qahramonlarning butun hayoti, oʻtmish xotiralari, Sarioʻzak choʻlidagi ogʻir mehnat va urushdan keyingi yillar hayoti jonlanadi.
Shu bilan birga, asarda qadimiy afsonalar va kelajak kosmik fantastikasi voqealari parallel ravishda olib boriladi. Qabriston oʻrnida esa davlatning oʻta maxfiy kosmik poligoni qurilgan boʻladi va bu ramziy ma'noga ega.
Asosiy gʻoyalar va ramzlar
-Manqurtizm muammosi: Asardagi Nayman ana afsonasi orqali insonning oʻz oʻtmishi, tili, millati va onasini unutishi — manqurtlik fojeasi ochib berilgan. Bu tushuncha insonlarni oʻz tarixi va ildizlaridan ayirgan shoʻro tuzumi siyosatiga ishoradir.
-Inson va Zamon: Texnik taraqqiyot (kosmik stansiyalar, poligonlar) va insoniy qadriyatlar, an'analar oʻrtasidagi toʻqnashuv asarning bosh chizigʻidir.
-Xotira — muqaddas tuygʻu: Edigey obrazi orqali inson qayerda va qanday sharoitda yashamasin, oʻzligini, imonini va insoniyligini saqlab qolishi kerakligi uqtiriladi.
Bosh qahramonlar
-Boʻronli Edigey: Oddiy temiryoʻlchi, mehnatkash, vijdon va an'analar himoyachisi.
-Qozonqap: Edigeyning yaqin doʻsti, Sarioʻzak choʻlining ogʻirligini birga yenggan fidoyi inson.
-Sobiqjon: Qozonqapning oʻgʻli, shaharda oʻqib oʻz madaniyati va otasining qadriyatlaridan uzoqlashgan, ma'naviy "manqurt" timsoli.
Asar bugungi kunda ham insoniyatni oʻzligini yoʻqotmaslikka va tarixga hurmat bilan qarashga chorlovchi eng buyuk asarlardan biri hisoblanadi.
